Türkiye’nin Tarımsal Biyoçeşitliliğinin Korunması için Tohum Ağı Projesi STK Toplantısı

2008  Mart: Türkiye’nin Tarımsal Biyoçeşitliliğinin Korunması için Tohum Ağı Projesi STK Toplantısı

08 Mart 2008, İstanbul

KATILIMCILAR

Tracy Lord (Emanetçiler Derneği), Arif Şen (Emanetçiler Derneği), Mary Işın (Meyve Mirası Çalışma Grubu), İlhan Koçulu (Yer Gök Anadolu Derneği), Melike Hemmami (Buğday Derneği), Güneşin Aydemir (Buğday Derneği)

GİRİŞ

Kısaca Tohum Ağı olarak andığımız projenin Danışma Grubu kurulumundan sonraki adımı olan konu ile ilgili çalışan sivil grupların toplanması ve gelişmelerden haberdar edilmesi için bir toplantı düzenlenmiştir. Toplantı katılımı eksik görünmekle birlikte ortaya çıkan platforma olan ilgi oldukça tatminkardır. Katılımcılar, sözkonusu ağın parçası olmaktan ve katkı koymaktan dolayı duyacakları memnuniyeti ifade etmişler ve sadece bu toplantı bile, projenin stratejisi bakımından katkılar sağlaması yanısıra halihazırda bir bilgi alişverişi ve ortaklık platformu yaratmıştır.

TOPLANTIYA KATILIM

Ekte gündemi ve katılımcı listesi verilen toplantıya çağırılanlar ve geleceği teyidi alınanların sayısı daha fazla olmasına rağmen katılım üç kurumun temsilcileri ile kısıtlı kalmıştır. Ancak katılamayan çağrılılar katılamama nedenlerini bildirerek konuya olan ilgilerinini devam ettiğini ve süreçte ağ içinde kalmaya istekli olduklarını ifade etmişlerdir.

Çağrılı listesi aşağıda listesi verilmiştir:

            • Avniye Tansuğ – Pembe Domates Ağı / Katılamadı

            • Beti Minkin – Yer Gök Anadolu Derneği / Cevap vermedi

            • Meyve Mirası Çalışma Grubu (Füsun Ertuğ, Mary Işın, Neşe Bilgin, Esin Işın)/ Mary Işın katıldı.

            • İlhan Koçulu - Yer Gök Anadolu Derneği

            • İsmail Yenigün – İmeceevi / Şehir dışında olduğu için katılamadı

            • Levent Gürsel Alev – GDO’ya Hayır Platformu / Çok meşgul olduğu için katılamadı

            • Kirazlı Köyü Derneği - Nihat Alev / Rahatsız olduğu için katılmadı

            • Tracy Lord - Emanetçiler Derneği / Katıldı

            • Arif Şen - Emanetçiler Derneği / Katıldı

            • Arca Atay – ZMO Genel Kurulu nedeniyle gelemedi.

            • Cem Birder – İstanbul dışında olduğu için gelemedi

            • Gürsel Tonbul- Kirazlı Köyü Derneği / Yoğunluk nedeniyle katılamadı

            • Nurcan Atalan – Uzman / Yurtdışında

            • Vehbi Ersöz – Çiftçi / Ekolojik Pazarda tezgahı olduğu için katılmadı

            • Yasemin Kılıç – Çiftçi / Ekim mevsimi olduğu için katılamadı

            • Ali Kamışlı – Çiftçi / Katılamadı

 

TOPLANTI NOTLARINDAN SEÇMELER

İlhan Koçulu / Yer Gök Anadolu Derneği

            - Korumacılık; 1.Tohumu koruma ve 2.Gelişimini koruma olarak iki başlık altında ele alınabilir.

            - Proje ile Bakanlığı etkileyebilmenin yolu, yerelde çalışan grupların birleşerek daha güçlü bir ses oluşturabilmeleri sağlanmalı.

            - Tohum ağına bir sahip gerekiyor. Bu proje bitince bu sahip kim olacak?

            - Aynı işleri birçok kişi yapmasın, dayanışma olsun. Bu proje bunu sağlayabilir.

            - Coğrafi işaretleme AB gıda kodeksi standartlarını delmiş tek uygulama. Köylü ürünlerinin satışı için önemli bir araç. Ürünlerde standartlaşma bölge tescili yapılmış ürünlerin kendi bölgesinde özellikleri barındırmaya devam edebiliyor. Ezine peyniri mesela tescil almış. Bunun birkaç kuralı var o bölgedeki farklılığın kaydının alınması gerekiyor – bilimsel olarak ispat ediliyor. Yöntem ve üretim bilgisi de dahil ediliyor. Bölgedeki birçok özelliğin örneğin botaniğin ortaya konması gerekiyor.

            - Coğrafi işaretleme için bir komisyon kurulabilir ve süreci takip edilebilir.

            - (İlhan Koçulu kendi köyü için bunu uygulamak için uğraşıyor. Boğatepe köyünde kavılca için coğrafik işaretleme yaptırma şansı var.)

 

Arif Şen & Tracy Lord / Emanetçiler Derneği

            - Çeşitlerin devamlılığını sağlamada geleneksel tarım pratiklerinin esasında bir tarafta  koruyuculuk (cinslerin aynı kalması), diğer tarafta da farklılaştırma amaçlı denemecilik çalışmaları, birbirine besleyen işlev olarak bakılmalı.

            -Yasalar yoluyla gıda üretimine getirilen yeni tanımlar ve yükümlülükler, küçük çiftçinin ticari imalatı üzerinde zorluk getirecek. AB v.b. yerlerden bu anlamda hafifletici hukuk modelleri var mı? 

            - Küçük üretici, ürettikleri yerine hallerden alarak pazarlayıcı rolüne geçmesi. Yerel pazarlar ve bunların, geleneksel ürünlerin satış yerleri olarak desteklenmesi konusunda çalışan STK’lar var mı, Slowfood’un da bu konuda çalışmaları var mı?

            - Kayıt, sertifika, tescil v.s. Avrupa’da tartışılan konular. Asıl mesele çiftçinin, tohumunu serbest kullanmanın yararı ve zararı algalayışları. CBD ve Gıda ve Tarım için Bitkisel Genetik Kaynakları antlaşmalarında netlik ile ortaya konulan, çiftçinin in situ koruma ve geliştirme rolü, tohumun süregelen pratiklerini değerlendirilmesi için serbest kullanımı koşullarına ve türlerin sağlıklı kalması için çiftçinin elinde bulunabilen asgari tohum miktarlarına bağlı. Söz konusu miktarlar doğru bilime dayalı, yani bitkilerin genetik sağlığı tehdite yol açmayacak biçimde belirlenmesi gerek, bu süreç takip edilebilir mi?

            - Gelenek olarak mutfak ve turizmin ekonomik ve kültürel değerlerini, bölgesellik vurgusu ile iyi değirlendiren Italya, geleneksel tarımsal çeşitleri için bölgesel kolektif kamu değeri gibi bir tanım ortaya koyduktan sonra hukuki ayrıntıları çözmeye çalışıyor. Bu modele bakılabilir.

            - Bizim ülke için öngörülen kuraklık koşulları göz önünde bulundurarak çiftçilerin, çeşitlerini zaman içinde bu koşullara uyum için seleksyon çalışmalarının önemi vurgulanıyor.

            - Petrol fiyatlarının yükselmesi tarım dahil tüm üretim sistimleri üzerinde hissediliyor ve hissedilmeye devam edecek (gıda fiyatlarında 2007 yılı için dünyaca ortalama % 40 artış).  Bu durumda en mantıklı çizilebilecek yön, petrol girdisi az üretim ve tüketime doğru gitmek olur. Şehir içinde ve yakınında bahçecelik ve düşük girdili olan geleneksel çeşitlerimizin daha fazla kullanımı bu yönde iki temel faaliyet alanı ve üretim tarzıdır.

            - Tohum Ağı için genel bir çalışma yöntemi önerisi: işlerimizin zamana bağlı olan ve olmayan olarak 2ye ayırarak öncelik, zamana bağlı olan (acil) meseleler olsun. Bugünlere bakıldığında hazırlanmakta olan yönetmelik(ler) ve bu sürece katkı koyma olasılıkları bu açıdan değerlendirilebilir. Zamana bağlı olmayan mevzular için belli aralıklarla yer alacak Ağ mensuplarını bir araya getirecek toplantılarda tutarlılık hedefleyen değerlendirmeler ve iş bölümü yapılabilir.

 

MEVZUAT TOPLANTISI İÇERİK

            - Köy çeşitlerini en çok etkileyecek yönetmelikler hangiler? Yönetmelik hazırlayış süreci kapandı mı, kapanmadı mı? Takvim nedir? Kapanmadıysa sivil toplumun bu anlamda bir katkının olması mümkün mü?

                        - DTÖnün bir açıklamasında (http://www.wto.org/english/tratop_e/trips_e/art27_3b_background_e.htm), DTÖ 27.3(b), hayvan ve bitkinin keşif/buluşlar üzerine devletlerin patanlenmeye izin vermeme hakkı verilir, tarımsal bioçeşitliliğinin yaşatılması için olası düzenlemeler yola açıcı olabilir. Ayrıca genel olarak keşif/buluşların, “endüstrinin uygulamaları için uygun” olmaları lazım. “Endüstri için elverişli olmayan bitki türler” gibi bir kategori düşünülebilir mi?

            - İspanya, İtalya, Yunanistan modelleri nasıl yürüyor? Her ülke kendi iç hukukunu kuruyor, sivil toplum buna göre faaliyetlerini şekil veriyor. Modellere, hukuki çerçeveleriyle birlikte bakılmalı.

            - Kayıt – tescil –coğrafi işaretleme tanımları ve süreçlerinin artıları, eksileri.

            - Teşvik kriterleri, özellikle de bölgesel teşviklerin alt yapısı, ürün desteklerinin zemini nedir neye göre belirlenmektedir? Teşvikleri yönlendirme konusunda ne yapılabilir?

            - Kuraklık Eylem Planında yerel çeşitlerin kullanımı ve geliştirme ile ilgili bir zemin olabilir mi?

            - Köylülükle ilgili yasaların köylü çeşitleri bağlamında gözden geçirilmesi (toprak yasası, gıda yasası vb.)

 

TOHUM AĞI İÇERİK, AMAÇ ve YAPI

            - STKlar arası iletişim

            - Pratik alanda çalışma

            o TaTuTa çiftlikleri ve Tohum ağı’na üye olan ve çiftçilerle birebir çalışan gruplar (Yer Gök Anadolu, Emanetçiler, Meyve Mirasçıları gibi) bir araya gelerek bir çalışma  programı çıkartabilir

            oKöylüler arasında değiş tokuşlar, hangi kurum veya ilişki ağları üzerinden düzenlenebilir?

            oTohumların ve üretim kültürü bilgisinin yenilenmesi, dağılması gerekli, takas zeminini oluşturulması (Burada önemli olan sadece tohum değil, tohumla birlikte üretim kültürü de paylaşılır)

            - Tarımsal Biyo Çeşitliliği etkileyen ne varsa (hukuki, ekolojik, sosyal, kültürel) etkenlerin ve sorunların tesbiti ve çözümlerin üretilmesi. Bu çalışmanın üç sonucu şöyle olabilir:

            oKamu kurumları ile katılımcı bir ilişki ortamının kurulması

            oYereldeki STK-çiftçi-tüketici-ziraatçı (v.s.) ilişkilerinin organizasyonu

            oKamuoyu oluşturma

            - Ağ üyeleri tarafından duyulan eğitim ihtiyaçlarının belirlenmesi ve bu konudaki sorumlulukların paylaşılarak giderilmesi

            - Ağda toplanan bilgi ve tecrübenin yerelde yeni çalışacak kurum ve bireylere kılavuzluk edebilmesi için “Tarımsal Biyoçeşitlilik için Çalışma Kılavuzu” hazırlanmalı. Özellikle bu konuda yerelde çalışma yapmak isteyen STKlar, kişiler, gruplara yol göstermek amacıyla hazırlanmalı. İçeriğindeki başlıklar için öneriler şöyle: iletişim adresleri, tanımlar, temel bitki bilgisi, mevzuat gibi teknik bilgiler yanında köylüyle nasıl irtibat kurulur, nasıl veri toplanır, yaklaşım ne olmalıdır gibi sorulara cevap veren pratikteki tecrübelerle geliştirilerek hazırlanmalı.

            - Tarımsal biyoçeşitliliğin devamlılığını iki başlık altında değerlendirebiliriz ve çeşitlerin devamlılığını bu başlıklar altındaki yollarla sağlayabiliriz:

       1. Çeşitlerin devamlılığı

a. Hobistler, hobi bahçeciliği, balkon/teras yetiştiriciliği

b. Meyve parkları

c. Meraklı çiftçilerin desteği

d. Ürünler için kayıt altına alma, tescil, coğrafi işaretlemesi ve bu yollarla biçimlenecek pazar ilişkisi, geçimi için atadan kalma genetik kaynakları kullanan çiftçiye ne gibi sonuçları doğurduğunun, bir araştırma projesi olarak incelenmesi

      2. Çiftçi yaşamı içinde tohumu “çiftçi hakkı” kavramının artıları ve eksileri

a. Kırsal kalkınma politikaları

b. Köylü yaşamını etkileyen mevzuat

c. Çiftçi örgütlenmesi

 

YAPILACAK İŞLER

            - Danışma grubu listesini google grubu listesini google grubuyla paylaş.

            - Tohumculuk yasası ile ilgili doğru soruları bulalım ve mevzuat bilgilendirme toplantısına hazırlayalım.

            - Mısır Savaşları Forum yapıyor. Ne yapıyor?

            - Çalınmış hasat ve Su Savaşları Vandana Shiva’nın kitapları ve okunmalı, Grain dergisinin son sayısında “the problem of rights?” başlıklı bir yazı var. Çiftçi haklarına dair bir makale.

            - İlhan Bey tohum manifestosu gönderecek. Takip et.

            - Bu girişime DAPHAN ve SÜRKAL Derneğinin Erzincandaki çalışmalarını ve Diyarbakır’daki Kırsal Kalkınma Merkezini de katabiliriz.

            - Websitesine herkesin likleri eklensin.

                        -www.emanetciler.org;www.meyvemirasi.org;

                        - Coğrafi işaretleme için prosedür ve kriterleri öğrenelim, Ezine Peynirinin coğrafi işaretlenme hikayesini örnek çalışma olarak ele alalım

            - Tohum paylaşımı için örnek çalışmalar şunlar olacak: İspanya örneği (takas), İlhan Bey’in örneği (kavılca için yaptıkları), PDA (Pembe domates)

            - Manisa Bademli Köyü acaba case study olabilir mi? Fidan üretiyor ve satıyor. Araştıralım.

col2

Tohum

Sevdiğimiz bitkilerin yaşaması ve devamlı gelişmesi için tohumlarını alıp tekrar ekmemiz lazım. Çok sayıdaki tür için, tohumlarının bitkiden nasıl alınıp saklamamız gerektiği anlatılıyor.
devamı...

 

Bahçe

Bahçevanlık bilgileri engin deniz! … Bir yerden başlamak yeterli. Tecrübeli bahçıvandan ilk başlayanlara kolay gelecek, kolay gezinebilir bir bahçecilik rehberi.
devamı...

 

Bitki Evrimi

Genler, canlı maddeye şekil verendir. Bitki genetiğini yönlendirme işini de, insan ve doğa bölüşüyor. Atalarımızın yaptıkları gibi... Sağlıklı ve sağlığımızı koruyan bitkilerin genetik potansiyelini destekleyen basit yöntemleri anlatan denemeler, incelemeler.
devamı...